Mitologia Międzyrzecza, z uwagi na zróżnicowanie etniczne, nie była jednolita. Jednakże największy wpływ na jej kształt mieli Sumerowie, których pantenon bogów i sumeryjski sposób postrzegania świata oddziaływały na tym terenie przez blisko 3 tys. lat. W drugiej połowie III tysiąclecia znaczący wkład wnieśli również Akadowie.

Przewaga wierzeń sumeryjskich nie oznacza niezmienności wierzeń na terenie Mezopotamii. Daje się zauważyć wyraźna ewolucja mitologii sumeryjskiej pod wpływem adaptacji i asymilacji wierzeń ludów napływowych. Ówczesne kultury charakteryzowały się znacznym synkretyzmem religijnym, przez co możliwa była adaptacja innych bóstw do własnego panteonu Sumerów. Skutkowało to niesamowicie rozwiniętym politeizmem - w I tysiącleciu p.n.e panteon ów liczył ok.2500 bogów i bóstw. Bogowie mezopotamscy mieli ścisłę specjalizację (dziedzinę działalności, np. związani byli z siłami przyrody, odpowiadali za los i mądrość wyznawców) oraz często konkretne bóstwo opiekowało się konkretnym ośrodkiem kultu.

Szczególne znaczenie religijne w interesującym nas okresie przypada południowej części, czyli Babilonii. To na tym obszarze leżały największe ośrodki kultu - Nippur oraz Eridu, a za czasów babilońskich - Babilon. To właśnie w Babilonie, na przełomie VII i VI w. p.n.e. rozwinął się na dużą skalę kult boga Marduka (początkowo boga-patrona Babilonu), gdzie poświęcone mu były najbardziej okazałe świątynie. Z kolei odpowiednikiem Marduka na północy Mezopotamii, był bóg Aszur, którego kult był niemal narodowym kultem Asyryjczyków, z ośrodkiem w mieście o tej samej nazwie.

Kulty mezopotamskie wywodzące się z religii sumeryjskiej wywodziły genealogię swoich licznych bogów od tzw. czterech bogów stworzycieli, którzy byli protoplastami całej reszty panteonu i cieszyli się największym autorytetem, do którego odwoływali się pozostali bogowie. Bogowie stworzyciele to:

• An (w języku akadyjskim: Anu) – władca nieba, król wszystkich bogów - w zasadzie nie zajmował się sprawami ludzi;
• Nintu, znana także pod imionami Ninhursag, Ninmah, Aruru – matka-ziemia, bogoni płodności, rodzicielka;
• Enlil – syn Ana – bóg powietrza;
• Enki (w języku akadyjskim: Ea) – pan słodkich wód.

Z tej grupy bogów-stworzycieli An, Enlil i Enki stanowili tzw. wielką trójcę bogów, cieszącą się bardzo dużym autorytetem zarówno wśród bogów, jak i ludzi. Mitologia mezopotamska, z uwagi na to, że jest wytworem wielu ośrodków teologicznych, cechuje się bardzo dużym zróżnicowaniem, a nawet licznymi sprzecznościami, m.in. co do roli poszczególnych bóstw i ich związków rodzinnych oraz przebiegu wydarzeń w danej opowieści mitologicznej. Bardzo ważną rolę w mitologii Mezopotamii odgrywała bogini Inana (w języku akadyjskim znana jako Isztar) czczona jako „pani nieba”, pod różnymi imionami przez różne ludy zamieszkujące Mezopotamię.

Wraz z nadejściem dominacji perskiej w Mezopotamii, rodzime wierzenia zostały wyparte przez zoroastryzm, a następnie pojawiły się kolejne religie, takie jak manicheizm, aż ostatecznie islam.

W następnej części “Epos o Gilgameszu” - czyli sumeryjski mit o potopie. Zapraszam